گیاه دارویی مصطکی در فارسی به نام های «رماس»، «رماست» و «کِیَه»، در انگلیسی به اسم های صمغ یمن (Yemen gum) و یا اشک خیوس (tears of Chios) و در کتابهای طب سنتی با نامهای «مصطکی»، «مصطکی رومی»، «کندر رومی»، «مستکی» و «علِک رومی» ذکر شده است.
در مصر باستان صمغ مصطکی برای مومیایی کردن اجساد و خوشبو کردن دهان مورد استفاده بوده است. در حال حاضر نیز صمغ گیاه مصطکی به منظور عطر و طعم دهنده در نوشیدنیها و آدامسهای یونانی کاربرد دارد. مصرف عمده مصطکی در صنایع دارویی است که به شکل صمغ رزینی بر اثر خراشهای طبیعی یا توسط انسان از درخت خارج می شود.
مصطکی، (به انگلیسی: Mastic) صمغ زرد رنگی است که از درختچهای به نام پسته مصطکی، (نام علمی: Pistacia lentiscus) گرفته میشود.
عصاره زرد رزینی مصطکی در ماههای گرم سال به صورت قطراتی کوچک و خود به خودی از ساقه و شاخههای درخت مصطکی به بیرون میتراود که در مجاورت هوا سفت شده و به شکل قطرات اشک در بازار به فروش میرسد.
در کتاب مخزن الادویه عقیلی خراسانی گونهای از مصطکی مرغوب دانسته شده که سفید، خوشبو، صاف و شفاف و کمی شیرین باشد، هنگام جویدن به دندان بچسبد، به حدی نرم باشد که ساییده نشود، خود درخت آن را به بیرون تراوش کرده باشد و با خراش بیرون نیامده باشد و هرچه بزرگتر باشد مرغوبتر است.
خواص روغن مصطکی
از میوه درخت مصطکی؛ روغنی خوراکی میگیرند که خواص و مزاج آن به این ترتیب است:
- دارای طبع گرم و خشک بوده و قابض است.
- برای پوست بسیار مفید بوده و سبب شفافیت و نرمی پوست میشود. (البته بهتر است در مصرف موضعی هیچ یک از روغنهای گیاهی بر روی پوست زیاده روی نشود، چون احتمال تیرگی پوست را بالا میبرد، بنابراین بعد از جذب کامل و بعد از گذشت یک تا دوساعت شسته شود).
- از این روغن جهت التیام سوختگیها و بهبود تورم پوست استفاده میشود.
- از روغنهای خوب برای پوست در زیر آفتاب است، زیرا روغن مصطکی تا حدودی اشعهی ماورای بنفش خورشید را گرفته و نمیگذارد زیاد از حد به پوست صدمه بزند. البته در این مورد قیروطی مصطکی (روغن مصطکی و موم طبیعی تصفیه شده) بهتر است.
- غرغره کردن روغن مصطکی مرغوب، دندانها و لثهها را محکم میکند و ضد میکروب است.
- غرغره کردن مخلوط روغن مصطکی و آب ولرم میتواند بوی بد دهان را از بین ببرد.
- ماساژ دورانی روی معده برای رفع ضعف معده مفید است.
- در گذشته، از ماساژ آن به همراه روغن زیتون بر روی ناحیه شکم و معده جهت بهبود ضعف معده، کبد استفاده میشده و آن را علاج ورم روده و کبد میدانستند.
- روغن مصطکی برای پوست بسیار مفید بوده، مالیدن این روغن به پوست باعث شفافتر شدن و نرم شدن پوست شما میشود. همچنین از این روغن جهت التیام سوختگیها استفاده میشود و از آن میتوان به عنوان یک ضد آفتاب طبیعی در برابر اشعه ماورا بنفش خورشید استفاده نمود.
- روغن مصطکی از تورم پوست پیشگیری کرده و به طورکلی در حفظ و سلامت پوست موثر است.
- امروزه از این روغن برای درمان غدههای سرطانی استفاده می شود.
- از روغن مصطکی در طب سنتی و مخلوط آن با روغن زیتون، در بهبود بخشیدن معده، کبد و بیماریهای پوستی استفاده میشده و آنرا علاج ورم روده و کبد دانسته اند.
- مزهمزه کردن روغن مصطکی دندانها و لثهها را محکم میکند و ضد میکروب است.
- اگر روغن مصطکی را در دهان مزه مزه کنید، دندانها را محکم میکند.
- غدههای سرطانی معده را از بین میبرد.
- اگر صورت خود را با آن تمیز کنید؛ پوست را سالم و شفاف میکند.
- سوختگی پوست را التیام میبخشد.
- بهترین روغن برای پوست در زیر آفتاب است، زیرا روغن مصطکی اشعهی ماورای بنفش خورشید را گرفته و نمیگذارد به پوست صدمه بزند.
- ضد سرطان است.
- از تورم پوست جلوگیری میکند.
- از کرم خوردگی دندانها پیشگیری میکند.
- در قدیم برای جلوگیری از وبا به کار میرفته است.
- ماساژ روی معده با روغن مصطکی برای رفع ضعف معده
عوارض و موارد احتیاط و منع مصرف روغن مصطکی
- استفاده از گیاه و روغن مصطکی برای زنان باردار و شیرده و کودکان بایستی با احتیاط همراه باشد،
- برخی از کودکان در هنگام مصرف مصطکی دچار اسهال میشوند.
- از دیگر عوارض جانبی این گیاه ایجاد آلرژی و حساسیت برای برخی افراد است.